|
CO NOSI OJCIEC
ŚWIĘTY ?
|
PASTORAŁ
-
(BACULUS).
Pastorał jest najstarszym znakiem siły.
Nawiązuje do laski pasterskiej, która
pełniła ważną rolę. Psalm 23, 4 widzi laskę
w ręku Boga, także jako berło w rękach króla (Ps 45,7) jak również jako odznakę mocy
proroków (2 Krl 4,29). Mojżesz trzymał w
rękach "laskę Boga" (Wj 4,20). Najwcześniej
pastorał spotykamy w zakonach (pastorał
opacki), który nawiązywał symbolicznie do
laski Eliasza i przypominał krzyż. Następnie
stał się także symbolem władzy
jurysdykcyjnej biskupstw (baculus sancti
regiminis). Teksty z IX wieku wskazują, że
przekazywanie władzy dokonuje się przez
wręczenie pastorału. Istniał także zwyczaj,
że książęta przekazując władzę biskupowi nad
danym terytorium, czynili to wręczając
pastorał. Dosyć długo, bo aż do XI wieku nie
był używany w liturgii. O używaniu pastorału
w czasie czynności liturgicznych wspomina
Pontyfikał Duranda. Nie nosił go jednak
biskup, lecz jeden z asystujących mu
duchownych. Niekiedy upatruje się w
pastorale także symbol wiary, którą biuskup
interpretuje, znak komunikowania dóbr
niebieskich, symbol mocy odradzającej.
pastorał w formie krzyża używany od Pawła VI
(+1978) rozwinął się tzw. ferula (rodzaj
berła). |
|
PALIUSZ
- (Na Wschodzie omoforion). Jest to
taśma materiału z sześcioma krzyżykami,
opadająca z przodu i z tyłu wokół szyi.
Wywodzi się z insygniów urzędników
cesarskich, którzy w dni wykonywania
szczególnych funkcji wkładali tzw. pallia discolora. Paliusz stosowany jest w Kościele
od V/VI wieku. W Kościele Wschodnim noszą go
wszyscy biskupi (od V wieku. W Kościele
Zachodnim natomiast papież przekazuje
paliusz arcybiskupom - metropolitom jako
znak ich władzy. Pewną "namiastką" dla niearcybiskupów był udzielany w wiekach
średnich tzw. racjonał. Prawo noszenia
takiego odznaczenia posiadały diecezje: Eichstätt,
Kraków, Nancy - Toulouse, Paderborn. Zwyczaj
ten obecnie nie istnieje. |
|
ORNAT - powstał z
wierzchniej szaty rzymskiej, która była
rodzajem płaszcza bez rękawów, z jednym
tylko małym otworem na głowę. Używano go
przy wszystkich czynnościach kapłańskich. Od
XIII wieku zaczęto go obcinać z obydwu
boków, by nie krępował ruchów rąk, aż w XVII
wieku pozostały dwa płaty materiału
zwisające z przodu i z tyłu. Równocześnie
ornat przyozdobiono coraz bardziej bogatymi
harfami. Na plecach najczęściej był znak
krzyża, symbol ofiary Chrystusa. Jest też
symbol ciężaru służby Bożej. Obecnie wraca
się do ornatu obszernego, bez przesadnych
ozdób. Ponieważ ornat wkłada się na
wszystkie poprzednio włożone szaty, dlatego
w obrzędach święceń uchodził zawsze za
symbol miłości pokrywającej grzechy. |
|
STUŁA - ORARIUM -
jest to odznaczenie wszystkich duchownych,
wywodzące się z insygniów urzędników
cesarskich. Używali jej duchowni od II wieku
w Galii i Hiszpanii, jednak nie w Rzymie. W
Kościele Wschodnim wspomina o niej synod w Laodycei (372), na Zachodzie jako o
odznaczeniu diakona mówi synod w Braga
(563). Natomiast IV Synod w Toledo (633)
stwierdza, że stuła jest odznaczeniem
biskupa, kapłana, diakona. W liturgii
bizantyjskiej stuła diakona różni się nieco
( węższa o 10 cm) od kapłańskiej. W XIII
wieku upowszechnił się zwyczaj noszenia
stuły przez diakona na lewym ramieniu,
kapłan zaś krzyżował ją na piersi, biskup
zaś używał stuły bez skrzyżowania jej.
Obecne przepisy nie przewidują zakładania
stuły w formie skrzyżowanej. Odnoście do
noszenia stuły przez diakona obowiązuje
dawny zwyczaj.
|
|
ALBA
- spodnia
szata liturgiczna z białego (stąd nazwa)
materiału (pierwotnie tylko płócienna), z
reguły podwiązywania paskiem (cingulum). W
zależności od kroju uzupełniana humerałem
(rodzaj chusty okrywającej szyję i ramiona).
Pierwotnie podstawowy ubiór wspólny dla
wszystkich obrzędów liturgicznych i całej
służby liturgicznej; obecnie poza Mszą św. i
ogólnie do niższych posług zastępowana
często przez krótszą, nie podpasaną i przez
to wygodniejszą komże. Ma przypominać szatę
chrzcielna.
|
 |
PIUSKA -
to mała, okrągła czapeczka, noszona przez
duchownych katolickich na szczycie głowy.
Zasadniczo purpurowa dla biskupów i
arcybiskupów, czerwona dla kardynałów, biała
dla papieża. Piuski noszą również niektóre
zakony w kolorach określonych przez
konstytucje zakonne; dawniej nosili również
duchowni diecezjalni. |
|
PEKTORAŁ
- noszą biskupi od XI wieku. Pochodzi z
relikwiarzyków noszonych przez duchowieństwo
na chrześcijańskim Wschodzie, a później na
Zachodzie. Były to naczyńka różnych
kształtów z relikwiami męczenników. Dlatego
pektorał stał się znakiem zwycięstwa nad
cierpieniem, a nawet nad śmiercią.
przypomina cierpienie, i opiekę, jaka spływa
z krzyża Chrystusowego dla obrony przed
napaściami wrogów zbawienia. Zwyczaj
zakładania pektorału na czas sprawowania
czynności liturgicznych stał się obowiązkiem
dopiero w XVI wieku. Obecnie Ceremoniał
biskupi przewiduje umieszczenie go pod
ornatem czy kapą. |
 |
PIERŚCIEŃ
- znak urzędu i godności biskupa, posiadał
wprawioną w oczko pieczęć rytą w metalu lub
szlachetnym kamieniu (sygnet). Jego
praktyczne znaczenie polegało więc na
wytłaczaniu nim pieczęci. Najczęściej
biskupi hiszpańscy nosili takie pierścienie,
bo już w VII wieku. Wzmiankuje go święty
Izydor z Sewilli (+636). Jest symbolem
pieczęci prawdziwej wiary i zaślubin biskupa
z diecezją. Ceremoniał biskupi z 1984 roku
nakazuje nosić go stale. Przywilej noszenia
pierścienia maja także niektóre kapituły.
|
|
SUTANNA -
Podstawowy strój każdego księdza,
niezależnie od godności. jest to długa
suknia (z krepy lub tropiku) z długimi
rękawami, wzorowana na antycznej szacie
spodniej - tunice. Białą sutannę nosi
papież, czerwoną - kardynałowie, fioletową -
biskupi, czarną - pozostali księża, z tym że
prałaci i kanonicy mają guziki z fioletowymi
obszywkami. Kiedyś miała 33 guziki - tyle,
ile lat żył Chrystus, dziś ich liczba jest
dowolna.
|
|
MITRA
-
INFUŁA - Jako liturgiczne nakrycie
głowy mitra wspominana jest w XI w. Jej
używanie upowszechniło się od połowy XII
wieku. Powstanie mitry posiada długą
historię. Jest ono związane z nakryciem
głowy, używanym w kulcie bogini Kybele i
Mitry. Początkowo takiego nakrycia używali
papieże (w. IX-X), ale jako stroju nieliturgicznego. Stając się liturgicznym,
mitra posiadała różne formy i zdobienia.
(Okres baroku znał trzy rodzaje mitr w
zależności od ozdób: mitra pretiosa,
auriphyrygiata, simplex, używane na przemian
w trakcie liturgii). Caeremoniale
episcoporum z 1984 roku przewiduje używanie
tylko jednej mitry (ozdobionej albo
zwykłej). Liturgiczne nakrycie głowy
przysługujące biskupowi (i niektórym
opatom), które nosi on w czasie procesji,
siedząc na miejscu przewodniczenia, przy
uroczystym błogosławieństwie i przy aktach
jurysdykcyjnych i reprezentacyjnych. Składa
się z dwóch sztywnych tarcz (tzw. cornua,
czyli rogi) z przedniej i tylnej strony i
dwóch zwisających z tyłu wstęg (vittae)
|
|
|
