JAN PAWEŁ II

                  Miłość Karola Wojtyły do gór jest wszystkim powszechnie znana, niewiele jednak osób wie, że przebywał także w Sudetach. Najbardziej znanym miejscem, które odwiedził dwukrotnie podczas swoich wędrówek górskich jest sanktuarium Maria Śnieżna na Iglicznej. Późniejszy Ojciec Święty, posiadający wtedy już sakrę biskupią, odwiedził kościół w 1961 r. Odprawił też wtedy mszę pontyfikalną podczas Dolnośląskich Dni Maryjnych w Międzygórzu (20 sierpnia). Siedem lat później ponownie był w sanktuarium, tym razem już jako kardynał. Jego wizyty upamiętnia tablica na murze kościoła. Następnym epizodem w życiu Papieża związanym z Marią Śnieżną, była koronacja cudownej figurki Matki Boskiej znajdującej się w tym kościele, której dokonał w czasie swej drugiej wizyty w Polsce. Nastąpiło to podczas Mszy Św. na wrocławskich Partynicach 21 czerwca 1983 r.

     Nieco wcześniej niż na Iglicznej, bo w latach 50-tych XX w., Karol Wojtyła jako duszpasterz akademicki przebywał wraz ze studentami w rejonie Gór Stołowych. W dniach 2-4 lipca 1955 r. przeszedł trasę z Kudowy Zdroju przez Karłów i Wambierzyce, gdzie odprawił Mszę Św. w bazylice, do Dusznik Zdroju. 6 lipca 1955 r. Jego biografowie notują wizytę na Śnieżniku. We wrześniu następnego roku wraz z przyjaciółmi pokonał na rowerach trasę ze Świeradowa Zdroju do Świdnicy. W wycieczce brało udział kilka osób. 4 wrzesnia 1957 odprawił Mszę św. przed figurką Matki Bożej Strażniczki Wiary w Bardzie oraz modlił się u stóp figury Matki Bożej Bolesnej w Starym Wielisławiu. 2 października 1958 jako biskup brał udział w rekolekcjach i naradzie duszpasterzy akademickich w Starych Bogaczowicach koło Wałbrzycha.

     W kronice klasztornej Zgromadzenia Zakonnego Sióstr Służebniczek NMP w Kudowie Zdroju pod datą 15 kwietnia 1974 r. zapisana jest informacja, że Karol Wojtyła odprawił tutaj Mszę Św. W uzdrowisku zatrzymał się na nocleg podczas swej podróży do Litoměřic na uroczystości pogrzebowe kardynała Stefana Trochty. Z kolei 20 września 1975 r. odprawił w Goerlitz prywatną Mszę Św. koncelebrowaną z biskupem niemieckim Bernhardem Huhnem.

     Kolejnym miejscem w którym przebywał Karol Wojtyła, już jako Jan Paweł II, był Svatý kopeček na przedmieściach Ołomuńca (skraj Niskiego Jesionika), również dwukrotnie odwiedzony przez Papieża: w 1974 r. oraz 21 maja 1995 roku, gdy odbył tu spotkanie z młodzieżą. W tym samym dniu, na ołomunieckim lotnisku Papież odprawił Mszę św., w czasie której kanonizował związanego z diecezją ołomuniecką bł. Jana Sarkandra oraz bł. Zdzisławę z leżącego w Górach Łużyckich Lemberka. Pośrednio z Papieżem związany jest także Krzeszów, bowiem w 1997 roku podczas Mszy Św. w Legnicy koronował obraz Matki Boskiej Krzeszowskiej.

     Szukając pamiątek po Papieżu, warto też zajrzeć do Lądka Zdroju. W tamtejszej kaplicy zdrojowej p.w. Najświętszej Marii Panny na Pustkowiu (obecnie Sanktuarium Matki Bożej Uzdrowienia Chorych) na ścianach przy prezbiterium zobaczyć możemy dwie oszklone tablice. Zawierają one dary przekazane 1 grudnia 2002 r. przez Jana Pawła II za pośrednictwem kardynała Henryka Gulbinowicza. W prawej gablocie wyeksponowana jest papieska piuska, a w lewej krzyż malawarski z Grobu Chrystusa.

     Mimo, że Jan Paweł II był przeciwny stawianiu pomników za życia, wiele miejscowości, organizacji, zakonów, itp. instytucji starało się upamiętnić Jego osobę. Na przykład w Złotym Stoku istnieje skwer Jana Pawła II z niewielkim pomnikiem; na dziedzińcu klasztoru w Bardzie znajdziemy kolejny pomnik papieża wykonany w 1981 r. przez Adama Romana; następny w Bolesławcu, przy kościele Chrystusa Króla, odsłonięty w 1998 r.; w Strzegomiu z kolei odsłonięte zostało w 1997 r. przy kościele śś. Piotra i Pawła dzieło Zbigniewa Kulasa. Rzeźbiarz wykonał zresztą wówczas dwa pomniki, ten drugi stoi w jego rodzinnej wsi - Międzyrzeczu, kilka km na płd.-wsch. od Strzegomia.

     Długa lista obejmuje miejscowości, w których nadano imię Jana Pawła II ulicom, skwerom, parkom, placom czy alejom. Takie miejsca możemy spotkać w największych miejscowościach sudeckich (Jeleniej Górze, Wałbrzychu, Bolesławcu), ale i w tych mniejszych, np. w Złotym Stoku, Bystrzycy Kłodzkiej, Lwówku Śląskim, Strzegomiu, czy w Boguszowie Gorcach. Z pewnością tych miejsc w najbliższym czasie będzie przybywać. Np. karkonoscy ratownicy i przewodnicy sudeccy chcą jeszcze w tym roku umieścić tablicę poświęconą Papieżowi na symbolicznym cmentarzyku ludzi gór w Kotle Łomniczki.

     Cennym źródłem informacji są wspomnienia osób, które miały styczność z Papieżem. We wrocławskich Faktach o swoim spotkaniu z Janem Pawłem II opowiadał Jerzy Pokój, naczelnik Grupy Karkonoskiej GOPR. Miał on okazję 2 czerwca 1997 w Legnicy stanąć przed obliczem Jana Pawła II w stroju ratownika GOPR. Ojciec Św. ucieszył się na wieść, że reprezentuje on Karkonosze i miał powiedzieć, że był kiedyś w tych górach. Z kolei 7 kwietnia wystąpił ksiądz z parafii kudowskiej, który opowiedział o kilkudniowej wycieczce w 1955 r. Na pamiątkę tego wydarzenia wytyczony zostanie nowy, tzw. szlak papieski, którego wyznaczeniem ma się zająć kuria świdnicka.

Dolnośląski Szlak Papieski

Szlak Papieski: Kudowa – Czermna – Błędne Skały – Karłów – Szczeliniec – Karłów – Radków – Wambierzyce – Karłów – Duszniki – Spalona – Gniewoszów – Międzylesie – Śnieżnik – Międzygórze: ks. Karol Wojtyła odjeżdża pociągiem z Długopola, grupa wędruje przez Lądek do Kłodzka

Malownicza ziemia kłodzka leży na styku Sudetów Środkowych i Wschodnich. Od Śląska, Czech i Moraw oddzielają ją bardzo stare góry, częściowo wypiętrzone ponad 400 mln lat temu. Noszą intrygujące, ciekawe nazwy: Góry Sowie, Bardzkie, Złote, Bialskie, Masyw Śnieżnika, Góry Bystrzyckie, Orlickie i Stołowe. Najwyższym szczytem jest Śnieżnik (1425 m n.p.m.). Są to góry krystaliczne, o skomplikowanej budowie obszaru i zróżnicowanym wieku tworzących je skał, co sprzyja występowaniu różnych minerałów. Na powierzchni można napotkać liczne ich odmiany, m.in.: ametyst, granat, jaspis, agat. Wyjątkiem są Góry Stołowe – najmłodsze góry w Polsce, zbudowane z kredowych piaskowców. Obszar przecina Nysa Kłodzka, biorąca swój początek na stokach Jasienia w Masywie Śnieżnika.
Ziemia kłodzka określana jest jako „zaułek Pana Boga”. Zawsze był to region katolicki. Jest tu wiele kościołów, kapliczek, przydrożnych krzyży. Teren ten ma burzliwą historię, bowiem leży w regionie przygranicznym – często zmieniali się jego właściciele i przynależność państwowa. Do połowy XV wieku władali tu królowie czescy, a w krótkich okresach książęta śląscy. W 1459 r. król Jerzy z Podiebradów ustanowił hrabstwo kłodzkie. Od 1526 r. Czechy, a wraz z nimi ziemia kłodzka, stały się częścią monarchii austriackiej. Od początku 1740 r. ziemię kłodzką przejęły Prusy, a po nich państwo niemieckie. Po II wojnie światowej w 1945 r. ziemia ta została wraz z Dolnym Śląskiem włączona do Polski. Miejsce Niemców wysiedlonych na zachód zajęli Polacy z Kresów Wschodnich i Polski Centralnej.
Jednym z głównych bogactw ziemi kłodzkiej są wody mineralne. Na ich bazie rozwinęły się uzdrowiska, a od nich wziął początek rozwój turystyki. Przyjeżdżający „do wód” kuracjusze (wśród nich było wiele znanych postaci, takich jak np. Fryderyk Chopin, Johann Wolfgang Goethe) zwiedzali chętnie piękne okolice oraz liczne ciekawe zabytki.
Ziemia kłodzka należy do diecezji świdnickiej. Na tym terenie było kiedyś kilka sanktuariów – dziś funkcjonują cztery: w Wambierzycach, Bardzie, na górze Iglicznej i w Wielisławiu Śl. Wszystkie ks. Karol Wojtyła nawiedził jako biskup.
Papieski Szlak na ziemi kłodzkiej został otwarty 29 kwietnia 2005 r. Jest historycznie wiarygodny, ponieważ powstał na podstawie notatek jednego z siedmiu uczestników wycieczki – Jana Babeckiego, jednego z przyjaciół towarzyszących w dniach 1-7 lipca 1955 r. ks. Karolowi Wojtyle.

Kudowa Zdrój

Funkcjonuje jako uzdrowisko od 1636 r. Leczy się tu głównie choroby układu krążenia, przemiany materii i nerwice. W drugiej poł. XIX wieku uznano ją za pierwsze oficjalne uzdrowisko kardiologiczne w Niemczech. Występują tu wody o bardzo zróżnicowanym składzie chemicznym. Prawa miejskie Kudowa uzyskała w roku 1945. Miasto graniczne z Czechami. Odbywają się tutaj festiwale moniuszkowskie. 15 kwietnia 1974 r. kard. Karol Wojtyła zatrzymał się w Kudowie u Sióstr Służebniczek, podążając na pogrzeb kard. Stefana Trochty w czeskich Litomierzycach. Fakt ten upamiętnia tablica wmurowana w ścianę domu Sióstr.

Czermna

Największa wieś w tzw. zakątku czeskim. Przy kościele pw. św. Bartłomieja – Kaplica Czaszek (jedna z trzech w Europie). Powstawała przez 30 lat z inicjatywy proboszcza – ks. Vaclava Tomaska w poł. XVIII wieku. Wraz z parafialnym grabarzem Langnerem wydobywał on z okolicznych pól i zbiorowych mogił szczątki poległych i zmarłych w czasie wojny trzydziestoletniej, wielkiej zarazy cholery i wojen śląskich. Ściany i sklepienia kaplicy wyłożone są trzema tysiącami czaszek i piszczeli, kolejne – podobno 21 tys. – zostały złożone w krypcie. Atrakcją Czermnej jest też ruchoma szopka z ok. 250 figurkami, zbudowana w ciągu 20 lat na początku XX wieku przez Frantiska Stepana. Kaplicę Czaszek zwiedził i obejrzał szopkę ks. Karol Wojtyła w pierwszym dniu wycieczki, tj. 1 lipca 1955 r.

Błędne Skały (850 m n.p.m.)

Skalny rezerwat w Górach Stołowych. Regularnie spękany piaskowiec utworzył skalne miasto – labirynt ciasnych szczelin i skalnych bloków. Doskonały punkt widokowy na Karkonosze. Przejście tylko wyznaczoną trasą, dojazd wahadłowy od Szosy Stu Zakrętów.

Szosa Stu Zakrętów

Wijąca się malowniczymi serpentynami droga przecinająca Park Narodowy Gór Stołowych. Przejazd trasą jest doskonałym sposobem poznania w szybkim czasie najbardziej atrakcyjnych miejsc i widoków. Ks. Karol Wojtyła zwiedził Błędne Skały i – wraz z grupą – zanocował w małej stacji turystycznej w ich pobliżu.

Szczeliniec (919 m n.p.m.)

Zwieńczony skalną koroną – labiryntem skalnym najwyższy szczyt Gór Stołowych. Zwiedzanie wyłącznie oznakowaną trasą, prowadzoną przez tarasy widokowe, wśród osobliwych skał o ciekawych nazwach (Kwoka, Słoń, Żółw), przez głębokie szczeliny (najgłębsza Piekiełko) i skalny tunel. Przy północnym tarasie – dawne schronisko z 1845 r. w stylu szwajcarskim. Na szczycie – wiele tablic upamiętniających wizyty różnych osobistości. Wśród nich tablica ku czci Franza Pabla, sołtysa Karłowa, który na przełomie XVIII i XIX wieku wytyczył pierwsze drogi na Szczeliniec i udostępnił je gościom. W 1813 r. został mianowany pierwszym europejskim przewodnikiem turystycznym.

Karłów

Centrum turystyczne Gór Stołowych, wieś otoczona lasem na rozległej polanie u stóp Szczelińca. W pobliżu – resztki pruskiego Fortu Karola. Dom wczasowy w Karłowie gościł ks. Karola Wojtyłę z przyjaciółmi dwukrotnie – 2 i 3 lipca 1955 r. (nocleg).

Radków

Przygraniczna wieś u stóp Gór Stołowych, kończy Szosę Stu Zakrętów. Zaplecze turystyczne.

Wambierzyce

Wioska wzmiankowana w 1330 r., zwana Śląską Jerozolimą. Pod koniec XVII wieku hr. Daniel von Osterberg – ówczesny właściciel Wambierzyc rozpoczął rozbudowę wsi i urządził ją na podobieństwo Jerozolimy. Okolicznym wzgórzom nadano nazwy: Kalwaria, Synaj, Tabor, Syjon, Horeb, Wzgórze Kwarantanny, a potok nazwano Cedronem. Na wzgórzach stanęło 76 kaplic, wzniesiono też 12 bram. Z kościoła, który wówczas powstał w miejscu zrujnowanego wojną trzydziestoletnią, ocalała tyko fasada. W 1723 r. hr. Antoni von Götzen buduje nową świątynię. W jej krużgankach znajduje się 12 początkowych stacji kalwaryjskich z XVII i XVIII wieku. W nawie głównej na sklepieniu – obraz Bonory, Włocha z pochodzenia, z początku XVIII wieku, przedstawiający Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny. W wielkim ołtarzu barokowym na srebrnym tronie stoi 30-centymetrowa cudowna figurka Matki Bożej Wambierzyckiej. Bazylika stoi w takim miejscu na wzgórzu, gdzie w XII wieku w niszy wysokiego drzewa była umieszczona figurka. Tu pod koniec XII wieku ociemniały Jan z Raszewa odzyskał wzrok. Dla upamiętnienia tego wydarzenia w 1200 r. pod drzewem ludzie ustawili kamienny ołtarz, a w 60 lat później wznieśli pierwszy drewniany kościół. Obok kościoła – słynna ruchoma szopka, dzieło L. Wittiga.
Ks. Karol Wojtyła odprawił Mszę św. w bazylice 3 lipca 1955 r. 25 lat temu figurka Matki Bożej Wambierzyckiej Królowej Rodzin została ukoronowana.

Duszniki Zdrój

Miasto wzniesione przy starej drodze handlowej z Czech na zachowanym do dziś średniowiecznym planie urbanistycznym – prawa miejskie od 1346 r. W kościele pw. Świętych Piotra i Pawła – ciekawa ambona z 1720 r. w kształcie paszczy wieloryba i cenne zabytki sztuki sakralnej. W tym kościele ks. Karol Wojtyła odprawił Mszę św. 5 lipca 1955 r. W dawnym młynie z 1605 r. – Muzeum Papiernictwa. W Dusznikach odbywają się koncerty szopenowskie. Część zdrojowa miasta znajduje się w Dolinie Bystrzycy Dusznickiej. Tutejsze szczawy, znane od wojny trzydziestoletniej, zaczęto wykorzystywać w leczeniu pod koniec XVIII wieku. Kuracjusze zażywali też kąpieli mineralnych, a z polecenia lekarzy popijali kozie mleko i żętycę na pobliskiej Koziej Hali. Główne wskazania lecznicze to choroby układu krążenia, trawienia i oddechowego. Przebywali w modnym zdroju m.in. Fryderyk Chopin, Feliks Mendelssohn-Bartholdy, Karl von Holtei, Zygmunt Krasiński. Grupa ks. Karola Wojtyły zatrzymała się na nocleg w domu Pod Muflonem 5 lipca 1955 r. Następny nocleg wypadł na trasie w prywatnym domu pomiędzy Gniewoszowem a Międzylesiem.

Międzylesie

Miasto przygraniczne lokowane w 1294 r. przy trakcie handlowym do Czech i na Morawy. Przy rynku – zamek renesansowy z XVI wieku (obecnie w remoncie) i park. Na uwagę zasługuje kościół Bożego Ciała z ciekawymi krużgankami łączącymi kościół z zamkiem i nietypową amboną z 1750 r. w kształcie łodzi z baldachimem. Ks. Wojtyła z przyjaciółmi nocował w kwaterze prywatnej 6 lipca 1955 r. Rankiem na stryszku domu odprawił Mszę św.

Śnieżnik (1425 m n.p.m.)

Najwyższy szczyt w rozrogu dużych grzbietów Masywu Śnieżnika, rozdzielonych głębokimi wąskimi dolinami. Warto zobaczyć wysoki (27 m) malowniczy wodospad rzeki Wilczki. Pod Trójmorskim Wierchem zbiegają się wodziały trzech mórz. Na Hali pod Śnieżnikiem – schronisko turystyczne z 1871 r., jedno z najstarszych na tym terenie. Ze szczytu rozciągają się wspaniałe widoki. W rejonie Śnieżnika – jedynym miejscu poza Tatrami – można spotkać kozice. Ks. Karol Wojtyła wszedł na Śnieżnik 6 lipca 1955 r.

Międzygórze

Wieś letniskowa u stóp Śnieżnika i góry Iglicznej w dolinie Wilczki rozwinęła się z XVI-wiecznej osady leśnej. Wydobywano tu też rudy żelaza. Rozwój zawdzięcza królewnie holenderskiej Mariannie Orańskiej – właścicielce ogromnego majątku, która w roku 1840 założyła tu pierwsze stawy rybne i domy gościnne. Wkrótce powstała stacja klimatyczna i rozwinęły się sporty zimowe. Z tego okresu zachowały się drewniane budynki sanatoryjne i pensjonaty. W centrum – drewniany kościół pw. św. Józefa z 1740 r., przebudowany w 1920 r., ciekawie wyposażony. 7 lipca 1955 r. w tym kościele ks. Wojtyła odprawił Mszę św. przed odejściem do Długopola.

Igliczna, zwana Marią Śnieżną (845 m n.p.m.)

Szczyt w Masywie Śnieżnika; na nim w pielgrzymkowym sanktuarium pw. Matki Bożej Śnieżnej – figurka Matki Bożej z Dzieciątkiem z 1750 r., ukoronowana przez Papieża Jana Pawła II w 1983 r. W sanktuarium – „ku pokrzepieniu serc pielgrzymów i turystów” – znajduje się pamiątkowa tablica z informacją, że miejsce to odwiedził bp Karol Wojtyła w dniach 20 sierpnia 1961 r. jako duszpasterz i 10 sierpnia 1968 r. jako turysta.

Długopole Zdrój

Najmniejsze uzdrowisko na ziemi kłodzkiej. W 1875 r. do Długopola przyjechał pierwszy pociąg z Wrocławia. Z tej linii kolejowej skorzystał ks. Wojtyła, gdy odjeżdżał samotnie 7 lipca 1955 r. do Krakowa. Jego towarzysze spędzili w tej okolicy jeszcze jeden dzień, wędrując przez Lądek do Kłodzka.